Blog
SCOP en COP warmtepomp uitgelegd: wat is een goede waarde?
Wie warmtepompen vergelijkt, ziet op elke datasheet twee getallen terugkomen: de COP en de SCOP. Ze lijken op elkaar, maar ze vertellen een heel ander verhaal. In deze blog lees je wat beide waardes betekenen, hoe ze gemeten worden en welke waarde je gebruikt om een warmtepomp goed te kiezen en je klant eerlijk te adviseren.
HET KORTE ANTWOORD
De COP geeft aan hoeveel warmte een warmtepomp levert per kWh stroom op één vast meetmoment, meestal bij 7 °C buitenlucht en 35 °C aanvoer. De SCOP is het gemiddelde over een heel stookseizoen, inclusief de koude dagen. Voor het werkelijke stroomverbruik is de SCOP dus de betere maatstaf. Een SCOP vanaf 4 bij 35 °C aanvoer geldt als goed.
Wat is de COP van een warmtepomp?
COP staat voor Coefficient of Performance. Het is de verhouding tussen de warmte die de warmtepomp afgeeft en de elektrische energie die hij daarvoor opneemt. Een COP van 4 betekent dat 1 kWh stroom 4 kWh warmte oplevert. De overige 3 kWh haalt het toestel gratis uit de buitenlucht, de bodem of de ventilatielucht.
De COP wordt gemeten volgens de norm EN 14511, onder vaste laboratoriumcondities. Je herkent die aan notaties als A7/W35: lucht (A, air) van 7 °C en water (W) van 35 °C. Ook A2/W35 en A-7/W35 komen voor. De waarde is handig om toestellen technisch naast elkaar te leggen, maar het is een momentopname. Een dag van 7 °C is een milde herfstdag. Bij vorst en een hogere aanvoertemperatuur kan de COP van hetzelfde toestel bijna halveren. De Remeha Elga Ace 6 kW buitendeel haalt bijvoorbeeld een COP van 4,54 bij A7/W35. Een sterke waarde, maar die zegt nog niets over januari.
Wat is de SCOP?
SCOP staat voor Seasonal Coefficient of Performance: het rendement over een volledig stookseizoen. De berekening volgt de norm EN 14825. Het toestel wordt gemeten bij meerdere buitentemperaturen, onder meer bij -7, +2, +7 en +12 °C, en die resultaten worden gewogen naar het aantal uren dat zo’n temperatuur per jaar voorkomt. Ook deellastgedrag, stand-by verbruik, carterverwarming en de inzet van het elektrische bijverwarmingselement tellen mee. Het resultaat is één getal dat veel dichter bij het echte jaarverbruik komt.
Een rekenvoorbeeld maakt het verschil concreet. Een woning met een warmtevraag van 10.000 kWh per jaar heeft met een SCOP van 4 ongeveer 2.500 kWh stroom nodig. Met een SCOP van 3 is dat ruim 3.300 kWh. Dat scheelt ruim 800 kWh per jaar, elk jaar opnieuw, gedurende de hele levensduur van het toestel.
Klimaatzone en aanvoertemperatuur: lees de kleine lettertjes
Een SCOP zonder context is weinig waard. EN 14825 kent drie klimaatzones: warm (referentie Athene), gemiddeld (Straatsburg) en koud (Helsinki). Nederland en België vallen onder het gemiddelde klimaat. Een SCOP voor het warme klimaat ligt fors hoger, dus vergelijk altijd binnen dezelfde zone.
Daarnaast wordt de SCOP bij twee aanvoertemperaturen opgegeven: 35 °C voor lage temperatuurverwarming zoals vloerverwarming, en 55 °C voor middentemperatuur met radiatoren. Het verschil tussen beide is vaak een vol punt of meer. Heeft een woning radiatoren die 50 °C of warmer nodig hebben, dan is de 55 °C-waarde de realistische. Als vuistregel geldt dat elke graad lagere aanvoertemperatuur enkele procenten rendement oplevert. Meer daarover lees je in onze blog over aanvoertemperatuur en warmtepompen.
Vergelijk appels met appels: zet bij twee offertes altijd de SCOP naast elkaar bij dezelfde aanvoertemperatuur én dezelfde klimaatzone. Staat er alleen een COP bij A7/W35, vraag dan de productkaart (ErP-fiche) op.
SCOP, ηs en het energielabel
Op het energielabel en de productfiche staat vaak niet de SCOP, maar het seizoensgebonden rendement voor ruimteverwarming: ηs (eta-s), uitgedrukt in procenten. Die waarde is afgeleid van de SCOP en gecorrigeerd voor de omrekening naar primaire energie en een paar regelcorrecties. Daardoor ligt het getal veel hoger dan de SCOP. Een snelle vuistregel: deel ηs door 40 en je zit dicht bij de SCOP. Een ηs van 196% bij 35 °C, zoals bij de Inventum Modul-AIR, komt dus neer op een SCOP van ongeveer 5. Het ηs-getal bepaalt ook de energielabelklasse en wordt gebruikt bij subsidieregelingen.
Wat is een goede SCOP?
Voor een lucht/water warmtepomp in het gemiddelde klimaat bij 35 °C aanvoer is een SCOP onder 3,5 matig, tussen 3,5 en 4,5 goed en boven 4,5 zeer goed. Bij 55 °C aanvoer is een SCOP rond 3 tot 3,5 al een nette waarde. Bodem/water warmtepompen scoren hoger, omdat de bodem het hele jaar een stabiele temperatuur heeft.
Een ventilatiewarmtepomp haalt vaak een opvallend hoge COP, omdat de afgezogen binnenlucht het hele jaar rond de 20 °C is. Het vermogen is wel beperkt, dus het toestel past vooral in goed geïsoleerde woningen. Bij een hybride warmtepomp geldt de SCOP alleen voor het warmtepompdeel; de cv-ketel vangt de pieken op. Twijfel je tussen beide systemen, lees dan onze blog over hybride versus volledig elektrisch.
Waarom de praktijk afwijkt van het papier
Het rendement dat een warmtepomp in de woning echt haalt, heet de SPF (Seasonal Performance Factor). Die wijkt vaak af van de SCOP, en dat ligt zelden aan het toestel. De grootste factoren zitten in de installatie. Een te kleine warmtepomp laat het elektrische element te vaak bijspringen, een te grote gaat pendelen. Lees hierover meer in onze blog over een warmtepomp dimensioneren.
Verder spelen de stooklijn, het waterzijdig inregelen en het aandeel warm tapwater mee. Tapwater van 55 tot 60 °C drukt het rendement flink. Ook de plaatsing van het buitendeel telt: als de uitgeblazen koude lucht direct weer wordt aangezogen, of een omkasting de luchtstroom remt, daalt de prestatie. Een goed ontworpen omkasting zoals de Ubbink Decorio luchtwarmtepompbehuizing houdt rekening met de luchtstroom. Tot slot kosten ontdooicycli bij vochtig weer rond het vriespunt energie, iets wat in ons klimaat vaak voorkomt.
LET OP: een warmtepomp die op papier een SCOP van 5 haalt maar met een te hoge stooklijn draait, presteert in de praktijk als een toestel met SCOP 3. Stel na oplevering de stooklijn zo laag mogelijk in en controleer na de eerste koude weken of de woning comfortabel blijft.
HYBRIDE
Remeha Elga Ace AWHPT 6 kW buitendeel
R32
Max 53 °C
Lucht/water buitendeel voor een hybride opstelling naast de bestaande cv-ketel.
ALL ELECTRIC
Daikin Altherma 3 H MT binnendeel 230 L
Max 70 °C
400V
Binnendeel met geïntegreerde boiler, geschikt voor woningen met radiatoren.
VENTILATIEWARMTEPOMP
Inventum Modul-AIR All-E
ηs 196%
Max 60 °C
Haalt warmte uit de afgezogen ventilatielucht, ideaal voor goed geïsoleerde woningen.
Veelgestelde vragen
Is een hogere COP altijd beter?
Bij gelijke meetcondities wel, maar de COP is een momentopname. Twee toestellen met dezelfde COP bij A7/W35 kunnen bij vorst flink uiteenlopen. Kijk daarom vooral naar de SCOP bij de aanvoertemperatuur die de woning nodig heeft.
Wat is het verschil tussen SCOP en SPF?
De SCOP is een genormeerde, berekende waarde uit het lab. De SPF is het rendement dat de warmtepomp in een specifieke woning echt haalt, gemeten over een jaar. Een goede installatie en inregeling brengen de SPF dicht bij de SCOP.
Waarom heeft een ventilatiewarmtepomp zo’n hoge COP?
De warmtebron is binnenlucht van rond de 20 °C, ook als het buiten vriest. Het temperatuurverschil dat de warmtepomp moet overbruggen blijft daardoor klein. Het vermogen is wel beperkt door de hoeveelheid ventilatielucht.
Geldt de SCOP ook voor warm tapwater?
Nee. De SCOP gaat alleen over ruimteverwarming. Voor tapwater geldt een apart rendement met een eigen tappatroon. Omdat tapwater warmer moet zijn, ligt dat rendement vrijwel altijd lager.
De juiste warmtepomp voor elk project
Hybride, all electric of ventilatiewarmtepomp: bij Jan Wit vind je warmtepompen van onder meer Remeha, Daikin en Inventum, plus alles voor de installatie.
